Een jubileum: 20, 30, 35 jaar?
Onduidelijk, op zijn minst. Hoe kan de vereniging Forum voor
Volkshuisvesting nu 20 jaar bestaan, de afdeling Volkshuisvesting
30 jaar en het VHV bulletin aan zijn 35e jaargang bezig zijn? De
eerlijkheid gebiedt te zeggen: precies weten we het niet.
Maar één ding is zeker: we vieren een jubileum. Het is feest,
maar tegelijkertijd zijn we in rouw. Op 13 mei leidde een klein
vonkje tot grootse gevolgen: het gebouw van Bouwkunde, ons huis,
brandde geheel af. Volkshuisvesting is dakloos en ontheemd.
Het is me een aflevering geworden. Een zware bevalling ook, voor
de redactie en voor de schrijvers. Noem het een uitputtingsslag.
Wellicht is dat wel wat ons allemaal verbindt binnen de sector:
doorzettingsvermogen, geloof en overtuigingskracht.
Verwarring: 20, 30, 35 én 38 jaar
Na het al eerder genoemde rijtje van 20 jaar Forum, 30 jaar VHV
en 35 jaar bulletin is het gerechtvaardigd om er 38 jaar gebouw
bouwkunde aan toe te voegen. De discussie over mooi of lelijk laten
volkshuisvesters graag aan zich voorbijgaan. Des te feller
discussiëren zij over de gebruikskwaliteit: de relatie tussen het
ontwerp en de gebruiker. In 1970 hadden Van den Broek en Bakema
daar een heldere visie op: ?een geleidelijke overgang van de
algemene (publieke) omgeving naar de meer specifieke (privé)
gebruikruimte?. De overgang wordt gevormd door een soort straat die
op de begane grond zoveel mogelijk open is voor de omgeving. In de
straat staan elementen die ook buiten kunnen staan zoals
telefooncellen, plakzuilen en borden. Het werkt als een
ontmoetingsruimte waar mensen binnen komen, zitten, eten, luieren,
discussiëren. (Zie: Integrale Plananalyse van Gebouwen ? Het Gebouw
voor Bouwkunde TU Delft. Een uitgave van de VSSD in Delft uit 2007,
redactie: Theo van der Voordt, Hielkje Zijlstra, Andy van den
Dobbelsteen en Machiel van Dorst.) 38 jaar later functioneerde die
gebruikskwaliteit nog steeds ? ondanks de vele veranderingen in
onderwijs en organisatie. De kwaliteit van het gebouw zat achter de
gevel.
Een dag na de brand stonden al je zintuigen op scherp. Je rook
die prikkelende, zware brandlucht. Je ogen registreren feiten waar
je met je gevoel nog niet bij kunt. Het is onwerkelijk om de
werkelijkheid zó onder ogen te moeten zien. Je tast naar je
herinneringen. En opeens merk je dat dat bouwkundegebouw die
rechtstreekse lijn naar dat ?studiesentiment? doorbroken heeft.
Drie, vier jaar - of zelfs langer ? was het voor de meesten van ons
een materieel thuis voor die andere indrukwekkende tijd: het
turbulente studentenleven waarin nieuwe indrukken om voorrang
strijden. Van nieuwe liefdes en een onbekende nieuwe stad tot
academische vorming. Bouwkunde maakte de ontmoeting mogelijk van
nieuwe vriendschappen en nieuwe inzichten.
De opzet: vooruitkijken met een kwartet aan meningen en
mensen
Een jubileum kun je op verschillende manieren vieren. Met een
feest, een smoelenboek waarin we de afgelopen jaren in beeld
brengen of een nummer van het bulletin dat terugblikt. Maar de
redactie, eenmalig versterkt met Gijs Hoofs, koos voor een andere
weg. We kozen voor een actuele stand van zaken van ?onze
geschiedenis van de volkshuisvesting?: de afdeling, de vereniging
en het Bulletin. Dit heeft geresulteerd in een wild nummer waarin
we de thema?s die met regelmaat terugkeerden centraal stellen. We
proberen het perspectief dat architecten en stedenbouwkundigen zo
aanstaat aan te nemen: het vogelvluchtperspectief. Dat biedt ons
tegelijkertijd de mogelijkheid om niet terug in de tijd te kijken -
een vogel vliegt immers ook niet achteruit - maar wel achter de
inhoud te kijken. Naar wat mensen bindt aan een onderwerp, waar ze
hun drive vandaan halen en hoe ze die drive aanwenden om vooruit te
komen: in het eigen leven als wel in het vak. Deze blik, welke in
sommige gevallen wel de geschiedenis duidelijk citeert, heeft met
het verloren gaan van ?het huis? extra gewicht verworven.
De redactie heeft gekozen voor een bijzondere vorm: kwartetten.
Voor elk door ons geïdentificeerd thema hebben we een hoofdbijdrage
over het thema en hebben we drie auteurs uitgenodigd om daar
vrijelijk op te reageren. De hoofdmoot van dit jubileumnummer
bestaat daarmee uit acht thematische kwartetten aangevuld met vier
bijzondere ?kwartetten?. Twee onderwerpen - onderwijs en
competenties - zijn meer opgehangen aan de opleiding dan aan de
inhoud van het vak. Volkshuisvesting is een opleiding die als geen
ander zorgt voor de groei en bloei van zijn studenten. Velen zijn
(erg) goed terechtgekomen. Daarom hebben we gemakshalve maar vier
typen studenten onderscheiden. Het niet-kwartet betreft de ?grote
vijf hoogleraren?. Hugo Priemus, André Thomsen, Peter Boelhouwer,
Jan van der Schaar en Johan Conijn vroegen we naar hun
beweegredenen. Wat is hun betrokkenheid bij het vak, wat is hun
drive? Aldus passeert een veelheid aan meningen en breed scala aan
onderwerpen de revue. Dat was precies de bedoeling. Want dat is
precies de functie van FORUM als vereniging: het bieden van een
forum voor de discussie over het wonen en de woningbouw.
Toekomst
We hopen dat we u met dit themanummer een authentiek beeld geven
van de vereniging anno 2008. Een vereniging die groeit en bloeit
door de wisselwerking van praktijk, wetenschap en onderwijs. Een
beeld dat zich niet zo eenduidig laat ontwikkelen. De praktijk die
koerst naar enkele fundamentele verschuivingen; het
volkshuisvestingsonderwijs dat ingrijpend aan het veranderen is en
de aankomende generaties van nieuwe, passende competenties hoopt te
voorzien; en de wetenschap die zoekende is naar nieuwe
antwoorden.
Het is de redactie na lezing van alle bijdragen wel duidelijk
geworden dat de toekomstige volkshuisvester al zijn zintuigen op
scherp moet zetten: gebruik je ogen om goed te analyseren en
onbevooroordeeld te kijken. Gebruik je oren om oprecht te luisteren
en zo bruggen tussen de disciplines te kunnen slaan. Gebruik je
mond om die fijne nuances te proeven tussen maatschappelijke
betrokkenheid en commercie? En vergeet je tastzin niet. Durf
stappen te zetten in die onbekende wereld die voor ons ligt.
Onderneem en ga vooruit! Wat rest voor dit bulletin en het
bijbehorende jubileum is een beeld. Een positief, een dia zo u
wilt. Van de Groei en Bloei van de sector, de afstudeerrichting en
de mensen die dat mogelijk maken en zich er hard voor maken.
Namens de redactie,
Gijs Hoofs en Sake Zijlstra.
Het ontwerp van de cover en vormgeving van de jubileumeditie
Forum 20 jaar: Groei en Bloei is gemaakt door Sturm & Drang
CreActivity!.